De onzichtbare nasleep van ziekte
Neem iemand die hersteld is van kanker. Na de behandeling volgt de schoonverklaring, en officieel is diegene dan klaar. Wat vaak vergeten wordt, ook door de patiënt zelf, is dat het lichaam nog lang moet herstellen. Chemo en bestraling kosten enorm veel energie. De vermoeidheid die daarop volgt kan maanden aanhouden.
Aan de buitenkant zie je daar niets van. Dus wordt verwacht dat iemand weer op volle kracht functioneert, terwijl die persoon zijn energie opnieuw moet leren verdelen. Meestal gaat dat met vallen en opstaan, met schade en schande.
Hetzelfde geldt voor chronische aandoeningen. Iemand met de ziekte van Crohn of met MS kan er enorm veel last van hebben zonder dat je het ziet. Onzichtbaar betekent niet onbelangrijk. Het betekent dat je beter moet kijken en beter moet luisteren.
Mentaal verzuim: het verzuim dat je niet meet
Er is een vorm van uitval die nog lastiger te zien is. Mensen die nog wél elke dag op het werk verschijnen, maar innerlijk allang zijn afgehaakt. Niet meer betrokken, doen alleen nog het hoognodige. Dat noemen we mentaal verzuim.
Waar het officiële ziekteverzuim oploopt tot tien procent, en dat is al een operationeel probleem, kan het mentale verzuim daar nog ruim overheen gaan. Ik heb onderzoeken gezien waarbij in een organisatie de helft van de mensen mentaal verzuimde. Ze liepen er nog rond, maar de betrokkenheid was weg. Dat is de dood in de pot, en je ziet het niet terug in je cijfers.
De oorzaken ontstaan niet uit het niets. Het is niet zo dat mensen ineens minder weerbaar zijn geworden. De maatschappij vraagt simpelweg meer. Denk aan iemand die naast een baan ook voor de kinderen zorgt of mantelzorg verleent. Als dat allemaal niet meer in goede banen te leiden is, het onvoorspelbaar wordt en de stress langdurig oploopt, gaat het op een gegeven moment ergens mis.
Bespreek je situatie met een arbeidsdeskundige
Mentaal verzuim zie je niet terug in je cijfers, maar wel in de betrokkenheid van je team. Werkraad helpt je signalen eerder te zien en het gesprek aan te gaan, zonder groot beleidstraject.
Wat helpt is geen fruitschaal
Werkgevers willen vaak iets doen, en dat is mooi. Alleen zit de aandacht regelmatig in de verkeerde hoek. Een sportschoolabonnement, een stoelmassage, fruit op de balie. Goedbedoeld, maar het is meestal niet wat mensen nodig hebben.
Wat wél werkt, is minder tastbaar en kost geen budget:
- Verbinding maken. Zorg dat mensen zich gehoord en gezien voelen, en niet alleen gekend worden van hun BSN-nummer.
- Aandacht in goede tijden. Wie regelmatig vraagt hoe het gaat als het goed gaat, hoort het ook eerder als het slecht gaat. Dan is er een vertrouwensband.
- Goed leiderschap. Dat betekent niet altijd aardig zijn. Mensen hebben juist baat bij duidelijke kaders. Binnen die kaders ruimte om te ontwikkelen, en een grens waar dat nodig is.
- Behapbare span of control. Zorg dat iedereen een echt aanspreekpunt heeft. Dat hoef jij als werkgever niet zelf te zijn, maar je moet het wel organiseren.
Het verschil zie je terug. Bij een gemeente met veel oudere medewerkers en veel vrouwen met overgangsklachten werd een heel programma opgezet rond die klachten. Het effect: de medewerkerstevredenheid ging omhoog. "Eindelijk aandacht voor iets waar we altijd zoveel last van hebben."
Vertrouwen als basis
Onder dit alles zit een keuze: ga je uit van wantrouwen of van vertrouwen? Ik geloof in een positief mensbeeld. De meeste mensen deugen, hebben verantwoordelijkheidsgevoel en willen hun best doen. Krijgen ze daar een positieve reactie op, dan doen ze juist nog meer hun best.
Slaat de balans de andere kant op, als mensen het gevoel hebben dat ze veel moeten en weinig terugkrijgen, dan haken ze af. Eerst mentaal, daarna vaak ook echt.
Wie verzuim wil verlagen, begint dus niet bij een fruitschaal. Die begint bij de vraag of mensen zich bij jou gezien voelen.
Benieuwd hoe jouw organisatie ervoor staat? Plan een vrijblijvend adviesgesprek en ontdek waar je aandachtspunten liggen.
Goed werk begint met Wijze Raad.
